Przestępstwo zniesławienia – co warto wiedzieć?

Zniesławienie, nazywane również pomówieniem, jest przestępstwem uregulowanym w kodeksie karnym. Dotyczy sytuacji, w których określone informacje – niezależnie od formy – naruszają reputację danej osoby lub podważają zaufanie potrzebne jej do wykonywania zawodu czy prowadzenia działalności.

Podstawa prawna – art. 212 kodeksu karnego

Przestępstwo zniesławienia zostało uregulowane w art. 212 k.k.:

Art. 212 [Zniesławienie]
§ 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Już z samej treści przepisu wynika, że odpowiedzialność karna może dotyczyć zarówno wypowiedzi prywatnych, jak i treści publikowanych publicznie – w tym w Internecie.

Na czym polega zniesławienie?

Istotą przestępstwa zniesławienia jest wpływ rozpowszechnianych informacji na odbiór danej osoby przez innych. Chodzi o takie zarzuty lub sugestie, które mogą prowadzić do poniżenia w opinii publicznej albo utraty zaufania zawodowego.

W tym zakresie wypowiedział się Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w wyroku z dnia 5.02.2018 r., sygn. akt VII Ka 1077/18:

„Pomówienie może być zrealizowane nie tylko ustnie, lecz także pisemnie, oraz, między innymi, za pomocą druku, rysunku, przy użyciu technicznych środków przekazu informacji (np. telefon, internet). Pomówienie musi odnosić się do postępowania (np. popełnienie przestępstwa, prowadzenie niemoralnego trybu życia) lub właściwości (np. alkoholizm, narkomania, zboczenie płciowe, choroba psychiczna), które mogą poniżyć daną osobę w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.”

Zniesławienie w Internecie i mediach społecznościowych

Zniesławienie w Internecie jest dziś jedną z najczęstszych form tego przestępstwa. Komentarze, wpisy na Facebooku, opinie w Google czy posty na forach mogą w bardzo krótkim czasie dotrzeć do setek lub tysięcy odbiorców.

Warto pamiętać, że:

• nawet wypowiedź określana jako „opinia” może prowadzić do odpowiedzialności karnej,
• decydujące znaczenie ma to, czy zawiera ona nieprawdziwe fakty lub sugestie podważające reputację,
• sądy coraz częściej zajmują się sprawami dotyczącymi zniesławienia w sieci – zarówno w postępowaniach karnych, jak i cywilnych.

„Zarzut prawdy” – kiedy nie ma zniesławienia?

Kodeks karny przewiduje wyjątki, w których odpowiedzialność za zniesławienie nie występuje.

Do takich sytuacji należy:

• prawdziwy zarzut rozpowszechniony niepublicznie,
• prawdziwy zarzut rozpowszechniony publicznie, ale wyłącznie wtedy, gdy:
  • dotyczy osoby pełniącej funkcję publiczną lub
  • służy obronie społecznie uzasadnionego interesu.

Nie każda prawdziwa informacja może być więc dowolnie publikowana – kluczowy jest kontekst oraz cel jej ujawnienia.

Odpowiedzialność karna za zniesławienie w sieci – Jakie kary grożą za zniesławienie?

W razie uznania winy sprawcy sąd może orzec:

• grzywnę,
• karę ograniczenia wolności,
• a w przypadku zniesławienia za pomocą środków masowego komunikowania – również karę pozbawienia wolności do roku.

Dodatkowo możliwe jest orzeczenie nawiązki na rzecz pokrzywdzonego lub organizacji społecznej – nawet do 100.000 zł.

Podanie wyroku do publicznej wiadomości

Na wniosek pokrzywdzonego sąd może również nakazać podanie wyroku skazującego do publicznej wiadomości. W praktyce bywa to szczególnie istotne dla przedsiębiorców i osób, których dobre imię zostało naruszone w przestrzeni publicznej.

Jak wygląda postępowanie karne – Prywatny akt oskarżenia

Przestępstwo zniesławienia jest ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że:

• pokrzywdzony sam wnosi akt oskarżenia do sądu,
• to na nim spoczywa obowiązek zebrania i zabezpieczenia dowodów.

Alternatywnie możliwe jest złożenie skargi na Policji – zgodnie z art. 488 § 1 k.p.k. – która następnie trafia do sądu i zastępuje prywatny akt oskarżenia.

Przedawnienie zniesławienia

Zgodnie z art. 101 § 1 pkt 3 k.k.:

• rok od momentu poznania sprawcy – to podstawowy termin na zainicjowanie sprawy,
• maksymalnie 3 lata od popełnienia czynu, jeżeli sprawca pozostaje nieznany.

Zwlekanie z działaniami znacząco utrudnia skuteczną ochronę dobrego imienia.

Zniesławienie – kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika?

Sprawy o przestępstwo zniesławienia, zwłaszcza gdy chodzi o zniesławienie w Internecie, wymagają szybkiej reakcji, właściwego zabezpieczenia dowodów oraz prawidłowo sporządzonego aktu oskarżenia. W praktyce wsparcie doświadczonego prawnika od zniesławień często decyduje o powodzeniu sprawy i realnej ochronie reputacji.

Jeżeli Twoje dobre imię zostało naruszone – nie warto pozostawiać tego bez reakcji.

r. pr. Julia Czapiewska